موزه آذربایجان

موزه‏ آذربایجان یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین موزه‌های کشور به شمار می‌رود که در مرکز شهر تبریز قرار دارد. موزه‏ آذربایجان یکی از مهم‌ترین موزه‌های ایران و دومین موزه‏ باستان‌شناسی کشور پس از موزه ملی ایران شناخته می‌شود. این موزه در شهر تبریز، در خیابان امام و در جوار “مسجد کبود” قرار دارد. زیربنای موزه ‏ی آذربایجان ۲۴۰۰ مترمربع بوده و دارای سه طبقه و یک سالن نمایش در هر طبقه به ابعاد ۳۷ در ۱۲ متر، چند اتاق اداری و کتابخانه است. گفتنی است بنای موزه‏ آذربایجان بر اساس نقشه‏ تنظیمی باستان‌شناسی فرانسوی به نام “آندره گدار” با الهام از سبک معماری محلی آذربایجان تهیه و ترسیم “اسماعیل دیباج” احداث شده است. تاریخچه‏ ایجاد موزه در شهر تبریز به سال‌های ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ هجری شمسی باز می‌گردد. در این سال‌ها نمایشگاهی از سکه‌های مکشوفه در تبریز در محل سالن “کتابخانه‏ تربیت” بر پا شد. پس از برگزاری این نمایشگاه، تلاش‌های زیادی از جانب جمعی از فرهنگ‌دوستان برای راه‌اندازی موزه‌ای جامع در تبریز صورت گرفت و در اثر این تلاش‌ها و در اردیبهشت ماه سال ۱۳۳۷، موزه‏‏ آذربایجان بنیان گذاشته شد. در سال ۱۳۴۱ هجری شمسی کار احداث بنایی با سه باب تالار به اتمام رسید و در مهرماه همان سال افتتاح شد.

 

در طبقه‏ همکف موزه‏ آذربایجان، آثار و اشیای تاریخی مربوط به دوران پیش از تاریخ و دوران پیش از اسلام گردآوری شده‌اند. ریتون‌های با قدمت دو تا سه هزار سال متعلق به دوران هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان نیز در این موزه نگهداری می‌شوند. از دیگر آثار برجسته طبقه‏ همکف، ویترین مربوط به اجساد مرد و زن مدفون مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است که در جریان کاوش‌های علمی سال ۱۳۷۸ در محوطه‏ مسجد کبود کشف شده‌اند و در واقع، بخشی از بقایای قبرستانی سه هزار ساله به شمار می‌روند. این اجساد به دلیل قرارگیری توامان در یک گور به موزه انتقال داده شده‌اند. در منتهی‌الیه سالن و روی دیوار ضلع شمالی “سنگ بسم‌الله” قرار دارد که از نادرترین آثار هنری ایران محسوب می‌شود. این سنگ عظیم از پنج قسمت تشکیل شده است که چهار قسمت آن قاب و قسمت دیگر متن اثر است. تمام کار حجاری سطح این سنگ زیبا و منحصربه‌فرد توسط هنرمند ایرانی “محمدعلی قوچانی” انجام شده است.

در سالن نمایش طبقه‏ اول و در امتداد آثار تمدن‌های باستانی ایران، اشیای به جا مانده از تمدن نیشابور در قرن چهارم هجری قرار دارد که مشخصه‏ آن‌ها به کارگیری لعاب سفیدرنگ با نقش و نگارهای اسلامی و خط کوفی است. سیر تاریخی این آثار قدیمی تا دوره‏ ی قاجار ادامه می‌یابد. از دیگر آثار برجسته‏ این بخش، ظروف سفالی دوره‏ ایلخانی و قفل رمزی متعلق به اواخر قرن ششم هجری است. همچنین در سالن جدید این بخش، موزه‏ آذربایجان اقدام به نمایش قدیمی‌ترین سکه‌های ضرب شده در گستره‏ جغرافیایی ادوار مختلف ایران، از دوره‏ هخامنشی تا حکومت قاجاریه کرده است. علاوه بر این، نمونه‌هایی از نادرترین و زیباترین مهرهای قدیمی نیز در کنار سکه‌ها دیده می‌شود.

مجسمه های غول آسای ساخته شده توسط احد حسینی در طبقه زیرزمین موزه آذربایجان نگهداری می شدند که در جریان آماده سازی برای رویداد تبریز ۲۰۱۸ به نمایشگاهی مجزا در جوار “مقبره الشعرا” منتقل شدند. در حال حاضر در این قسمت برخی از آثار سفال، فرش، شمعدان و ریتون از حدود ۶۵۰ تا ۱۹۰۰ به نمایش گذاشته شده اند. چهار مجسمه نیم تنه متعلق به چهار شخصیت معروف در سمت جنوبی این سالن که در دوران پهلوی در چهار میدان اصلی تبریز نصب شده بودند نیز مابین موارد در معرض نمایش این تالار می باشند. همچنین در این قسمت یک کافه-کتاب کوچک وجود دارد که دسترسی به منابع تاریخی، فرهنگی، هنر و صنایع دستی ایران باستان و به ویژه آذربایجان را ممکن می سازد.

حیاط موزه برخی از سنگ قبرها، مجسمه ها، قوچ های سنگی و کتیبه های دارای اهمیت تاریخی را در خود جای داده است.