کتاب چی

  • نخستین قرائت خانه به شیوه جدید

گفته می شود نخستین قرائت خانه به شیوه ی جدید را میرزا اسحق خان معزّزالدّوله پسر حاجی کلانتر صاحب قنات «مهدی آباد» یا «قنات کلانتر» در کوی باغمیشه و ششگلان بنا نهاد؛ این همان فردی است که  در قحطی سالی ۱۲۹۴ هجری قمری (سی سال پیش از مشروطه) از بینوایان بسیاری در شهر حمایت و دستگیری نمود و مردم تبریز نیز برای تجلیل از اعمالش این تصنیف را برایش ساختند و خواندند:

آنبار درین دی حاجی کلانتر (انبار عمیق است حاج کلانتر)

سویو سرین دی حاجی کلانتر (آبش خنک است حاج کلانتر)

اللّه کریم دی حاجی کلانتر (خدا کریم است حاج کلانتر)

حاجی کلانتر، پدر معزّزالدّوله، در نزدیکی بازارچه و دروازه ی باغمیشه در بیرون از قلعه، چسبیده به سربازخانه و میدان مشق قدیم در سر کوچه ی میرزانصراللّه _”عمارت دانشسرای مقدّماتی پسران” و “کتابخانه ی تربیت” کنونی ـ کاروانسرای بزرگی داشت که به “کاروانسرای کلانتر” معروف بود. این کاروانسرا  به میرزااسحق خان کدخدای باغمیشه تعلّق یافت؛ او نیز آن جا را خراب کرد و ساختمانی با اتاق‌های متعدّد و آشپزخانه و سالن غذاخوری و رستوران ساخت و آن را “مهمانخانه ی نظافت” نام نهاد. در نزدیکی این بنا نیز قرائتخانه ای بنیاد نهاد که نخستین قرائت خانه در شهر تبریز شمرده می‌شد. سیّدحسن تقی زاده در تهیّه ی مقدّمات مشروطه در آذربایجان در مورد این مهمانخانه که زنگ اخبار و  قرائتخانه نیز داشت، می‌نویسد: «برادران کلانتری باغمیشه، مخصوصاً برادر کوچک تر معزّزالدّوله در ترقّی طلبی مرکز بودند. این شخص قرائتخانه ای بنا کرد که بسیار مفید بود.»

 

  • اولین کتابفروشی های پاتوق در تبریز
  1. کتابفروشی صابری؛ مرحوم علی اکبر صبا، مرحوم فیّاض و  شیخ علی اکبر اهری معروف به شیخ نحوی (یکی از بزرگان و ارکان مهمّ و تأثیرگذار جلسات ادبی ـ فرهنگی روزهای سه شنبه به محوریّت میرزا عبدالله مجتهدی) در کتابفروشی صابری در بازار مسجد برای دیدار حاج میرزا محمّدآقا صابری جمع می‌شدند.
  2. کتابفروشی حقیقت در بازار شیشه گر خانه پاتوق عبدالعلی کارنگ، معلّم و باستان شناس برجسته ی تبریزی و سیّد ودود سیّدیونسی، ادیب و نسخه شناس و سوّمین مدیر کتابخانه ی ملّی تبریز بود.
  3. کتابفروشی تهران هم به مدیریّـت حاج حاجی آقا مشمعچی و برادرش محلّ رفت و آمد دیگر بزرگان علم و ادب و فرهنگ بود.
  • کتاب فروشی های بساطی

کتابفروشی‌های بساطی یا «گیشه ای» یا «دوره گرد» که در تبریز به «کتابفروشی یول اوستو» (کتابفروشی‌های سر راهی) معروف هستند، در روزهای نخست پس از انقلاب، بدلیل ترویج فرهنگ کتابخوانی نقش موثری داشته اند. پس از انقلاب بهمن ۵۷، بدلیل تغییرات بنیادی در  نشر کتاب (به ویژه کتاب‌های جلد سفید)، بیشترین سهم در ترویج فرهنگ کتابخوانی، از آنِ همین کتابفروشی‌های گمنام بساطی و کنار خیابانی بود.

  • حسین چاپ اول

حسین نادری مردی سیه چرده با چهره ای استخوانی و خندان که حدود پنجاه سال پیش از روستای «بیشک» به تبریز آمد و در محلّه ی قیرخ مئتیر (چهل متری) ساکن شد. او در یکی از دفترخانه‌های اسناد وُ املاک تبریز به شغل منشی گری پرداخت، و از همان زمان به خرید و جمع آوری کتب چاپ اوّل، با موضوعات مختلف پرداخت و به همین دلیل به «حسین چاپ اوّل» شهرت یافت.

منابع:

یادداشت مجید آقا شمس در خاطرات من اثر غلامرضا طباطبایی مجد منتشر شده در وب سایت ایشیق

 

مطالب مرتبط: