صنایع دستی

آذربایجان شرقی یکی از کانون‌های صنایع‏ دستی ایران محسوب می‌شود و شهر تبریز به عنوان مرکز این استان در سراسر تاریخ ایران از بازاری گرم و پررونق در این حوزه‌ برخوردار بوده است. اهمیت شهر تبریز در دوران مغولان بسیار زیاد بوده است. راه اصلی تجاری از این شهر، از راه شمال ایران به شرق کشیده می‌شد و با پیمودن جاده‌ی ابریشم، از طریق خراسان به سمرقند و سرانجام به چین می‌رسید. در دوره‌ی ایلخانان، بازرگانان از همه جای دنیا از آسیای مرکزی، چین، هند، آسیای صغیر، اروپا و روسیه به تبریز سرازیر شده بودند و تبریز به مرکز تجارت شرق و غرب تبدیل گردیده بود. محصول دست صنعتکاران تبریز از جمله پارچه‌های پنبه‌ای، زرین، پشمی و ابریشمی، لباس‌ها و قالی و قالیچه‌ها توجه بازرگانان بیگانه را جلب کرده بود. در روزگار تیموریان فعالیت بازرگانی شدید در سرتاسر ایران برقرار بود و تبریز که از شهرهای بزرگ به شمار می رفت، انواع مختلفی از منسوجات، سفالینه، چرم و فلز را برای مصرف محلی و صدور آن‌ها تولید می‌کرد. در دوره‌ی حاکمیت صفوی، تبریز نه تنها در آذربایجان بلکه در تمام شرق نزدیک و میانه یکی از مراکز مهم بازرگانی محسوب می‌شد. صنعت در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی رشد بیشتری یافت و رشد محسوسی در شاخه‌های مختلف صنعت مشاهده شد. احتمالاً در اواسط سده‌ی هفدهم میلادی همزمان با رشد اقتصادی شهر، انواع صنایع در تبریز عبارت بودند از بافندگان قالی، قالیچه و زیرانداز، بافندگان پارچه‌ی پشمی و ابریشمی، بافندگان پود طلا بر پارچه‌های زرین، زردوزان، زرگران، معماران، مجسمه‌سازان، نقاشان، سفالگران، دواتگران و… . در زمان قاجار، تبریز ولیعهدنشین شد و پیشرفت فراوانی نمود و بسیاری از مظاهر تمدن امروزی برای اولین بار در تبریز پایه گذاری شدند. از سال‏های میانی حکومت قاجار، ایران به دلیل موقعیت راهبردی مهم خود از آثار تحول عظیم در ارتباطات برکنار نماند. تبریز در این دوره دروازه‌ی اصلی ارتباطات و فصل مشترک داخل و خارج کشور بود. از اواخر دوره‌ی پهلوی اول و دوم تا پس از انقلاب اسلامی، اقدامات اولیه برای ساختار تشکیلات صنایع دستی شروع شد. سالهای ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ دوره ی احیا نامیده شد، زیرا ایران در زمینه‌های مربوط به هنرهای کاربردی به پیشرفت‌های بسیاری دست یافت. در حال حاضر استان آذربایجان شرقی ۷۰۰۰ هنرمند در ۸۵ رشته‌ی صنایع دستی مشغول به فعالیت هستند و تمام رشته‌ها نشان ملی کسب کرده‌اند. تبریز یکی از مهمترین مراکز صنعتی و تجاری ایران است. این شهر مدت‌ها است که مرکز هنر و صنایع دستی محسوب می‏شود. از مهم‌ترین صنایع‏دستی استان می‌توان به قالی‏بافی و گلیم‌بافی، جاجیم‌بافی، رنگرزی سنتی و چاپ کلاقه‌ای، سوزن‌دوزی، سفالگری و سرامیک‌سازی، فرآورده‌های پوست و چرم، هنرهای مرتبط با چوب، حصیربافی، طراحی سنتی و نگارگری، صحافی، جلدسازی سنتی، گیوه‌دوزی و چاروق‌دوزی اشاره کرد. در ادامه نگاهی اجمالی به انواعِ صنایع دستی که امروزه در شهر تبریز رایج است، خواهیم داشت. نکته‌ی حائزِ ‌اهمیت پراکندگی مراکز تولید صنایع دستی در سرتاسر آذربایجان شرقی است. برای مثال در ممقان (شهری در جنوب غربی تبریز ) سوزن‌دوزی رایج است که مرکز عمده‌ی فروش آن در شهر تبریز است. امروزه اکثر صنایع دستی رایج در بازار در شهرها و روستاهای اطراف تولید شده و در بازار پر رونق تبریز ارائه می‌گردد.

موشن گرافیک صنایع دستی استان آذربایجان شرقی

مطالب مرتبط:

 

فهرست منابع:

  • بهمنش راد، جواد. ۱۳۸۹٫ در جستجوی هویت شهری تبریز. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • بیگی، حسن. ۱۳۶۷٫ گلیم‌بافی. سازمان صنایع دستی، تهران.
  • پرهام، سیروس. ۱۳۷۷٫ دست بافته های عشایری و روستائی فارس. جلد دوم، تهران: امیر‌کبیر.
  • حسینی، سید حبیب و دیگران. ۱۳۸۷٫ دایره المعارف عمومی رشته های صنایع دستی ایران(جلد اول).تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  • خاماچی، بهروز. ۱۳۸۴٫ اوراق پراکنده از تاریخ تبریز. چاپ دوم، تبریز: انتشارات مهد آزادی.
  • خان‌بیگی، سحر و رازانی، مهدی. ۱۳۹۳٫ بررسی کارخانه چرم‌سازی تبریز . دوفصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی، سال دوم، شماره۳: ۲۹-۴۴٫
  • دانشگر، احمد. ۱۳۷۶٫ فرهنگ جامع فرش. تهران: یادواره اسدی.
  • زنده‌دل، حسن. ۱۳۸٫ سیمای میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی. سازمان میراث فرهنگی کشور، تهران.
  • سید صدر، سید ابوالقاسم. ۱۳۸۸٫ دایره المعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن.تهران: انتشارات سیمای دانش
  • علیزاده، ژیلا.۱۳۷۳٫ تلاش برای احیای چرم. مجله‌ی اتاق بازرگانی، شماره۳۷۶: ۲۳-۲۷).
  • عون اللهی، سید آقا. ۱۳۸۷٫ تاریخ پانصد سالۀ تبریز (از آغاز دورۀ مغولان تا پایان دورۀ صفویان). پرویز زارع شاهمرسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • فدایی، مریم. ۱۳۹۱٫ نگاهی به تاریخ صنایعدستی دوره معاصر. کتاب ماه هنر ۱۶۴: ۹۹-۸۴٫
  • فراهانی، فاطمه؛ صیامیان گرجی، ابوالفضل؛ حسینی، سید اسعد. ۱۳۹۳٫ توسعۀ صنایعدستی و نقش آن در توسعه گردشگری شهر تبریز. نخستین سمینار علمی تخصصی جاذبهها و دافعههای گردشگری آذربایجان شرقی.
  • کارِری، جملی. ۱۳۴۸٫ سفرنامۀ کارِری. دکتر عباس نخجوانی، عبدالعلی کارنگ، تبریز: اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی.
  • کیا، بیژن. ۱۳۸۸٫ صنایع دستی و توسعه فرهنگی. آینه خیال، ۱۲: ۱۳۵-۱۳۴٫
  • میرزائی، عبدالله. ۱۳۹۲٫ شناخت گلیم و گلیم مانندهای ایران. کتاب ماه هنر،شماره ۱۶۹: ۹۴-۹۹٫
  • میرشفیعی، سید محمد. ۱۳۸۶٫ تبریز، میراث طرح سرامیک فیروزهای. کارشناسی؛ ایران، تبریز، دانشکده هنرهای کاربردی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای کاربردی، گروه صنایع دستی.
  • نیکنام لاله، ایوب؛ ذوقی، فریبرز. ۱۳۸۹٫ تبریز در گذر تاریخ. چاپ دوم، تبریز: انتشارات یاران.
  • هاتفی، حسین. ۱۳۸۸٫ هنرهای سنتی و صنایعدستی، محور توسعۀ فرهنگی. کتاب ماه علوم اجتماعی ۲۳: ۷۷-۷۶٫
  • یاوری، حسین. ۱۳۸۴٫ سفال و سرامیک سازی. تهران: انتشارات ایران شناسی.