حسن دمیرچی (هرگلی)

اول شهریور ماه سال ۱۳۲۰، سومین فرزند از خانواده حاج حبیب هرگلی،  در شهر تبریز دیده به جهان گشود. این نوزاد نورسیده را محمدحسن نامیدند. پدر خانواده، حاج حبیب هرگلی به شغل بنایی مشغول و از طبقات متوسط تبریزی بود. تولد محمد حسن مصادف بود با سالهای پرالتهاب ایران و گشودن پل پیروزی متفقین جهت شکست فاشیسم. شاید طالع زندگی پر التهاب محمدحسن در آینده از همان کودکی عیان بوده است.

 

محمد حسن در سال ۱۳۲۷ تحصیلات خود را در مدرسه ساسان تبریز آغاز می کند. در همان زمان، خانواده دچار مشکلات اقتصادی گردیده و پدر، از تامین خانواده ناتوان می گردد. محمدحسن برای کمک به تامین زندگی خانواده، همزمان با تحصیل، وارد حوزه کار یدی گردیده و به شاگردی در مکانیکی مشغول و به کمک ذهن فعال و پشتکار خویش خیلی زود به مکانیکی استاد تبدیل می گردد. محمد حسن نوجوانی ۱۷ ساله بود که خود مغازه مکانیکی تاسیس کرد و باعث تعجب اطرافیان و همدوره ای های خود شد. با وجود کار زیاد روزانه، از ورزش و تربیت بدن خود غافل نبوده و به ورزش کشتی روی می آورد و به همراه رفیق خود “محمود شاطریان” که در آن زمان به شغل کفاشی مشغول بود، عصرها بعد از فراغت از کار با تمرین در ورزش سنگین کشتی دارای مقامهای مختلف در اوزان خود می شود.

وی از کودکی به موسیقی علاقمند و در آروزی یادگیری این هنر بود ولی با توجه به معمول نبودن آموزش موسیقی در آن زمان و عدم استقبال اساتید نسبت به آموزش یافته های خود به دیگران، تنها راه تعلیم و یادگیری موغامات را از طریق رادیو باکو که هر هفته روزهای یکشنبه برنامه ای در این حوزه پخش می کرد برای خود فراهم آورد و توانست موغامات آذربایجان را به طور کامل فرا گرفته و بعدها به دیگر علاقمندان موسیقی موغام آذربایجان آموزش دهد.

استاد حسن هرگلی در اواخر سال ۱۳۴۹ با خانم “زکیه گل محمدزاده خیابان” ازدواج کرد که حاصل این وصلت ۴ فرزند ( دو دختر و دو پسر) می باشد. آقای خانواده به همان نسبت که در بیرون از خانه فردی مردم دار و به گفته دوستانش “ائل غمی” مردم بود، در داخل خانه نیز همسر و پدری بسیار مهربان و دموکرات و سنگ صبور عائله بود.

از جمله کارهای فرهنگی آقای حسن دمیرچی جمع آوری نام های ترکی در یک مجلد بود که پس از ادغام با اثری که دوست ایشان آقای داود غفارزاده انجام داده بود، کتابچه ” اودلار یوردوندان آدلار” تالیف گردید.

آقای حسن دمیرچی در کنار شغل مکانیکی به کار ساخت و ساز نیز مشغول شد و در این اثنا دهها ساختمان و دو مجتمع تجاری را بنا و چندین نفر از رفقای خود را صاحب خانه نمود.

پس از بهمن ۱۳۵۷ و سقوط حکومت شاهنشاهی، احزاب و تشکلات مختلف در زمان کوتاهی تاسیس شد. با اینکه صاحبان ایدئولوژی چپ مدعی حل مسئله ملی خلقهای مختلف در سیستم و رژیم سوسیالیستی بودند و ادعا داشتند که باشندگان کشور سوسیالیستی شوروی مسئله ملی مشکلی ندارد، در آن زمان مغشوش، جامعه فرهنگ معنوی آذربایجان تنها چیزی بود که اصلا مورد نظر احزاب چپ و راست نبود ولی به یکی از اساسی ترین دغدغه های فکری استاد دمیرچی شد.

در اواخر سال ۵۸ حسن آقا دمیچی مجموعه سرودهایی را که عموما به صورت  مارش اجرا شده بود، در منزل شخصی و با همراهی بیش از ۳۰ نفر از اعضاء ارکستر و به همت محمد آقا شاطریان و نوشتار دکتر زهتابی ضبط و تکثیر نمود که یکی از کارهای هنری و قابل تحسین زمان خود بوده و هست.

استاد دمیرچی، در اوایل سال ۱۳۶۰ که مصادف با دوران بسیار سخت موسیقی است، بدون هیچ وابستگی حزبی، تدریس موغام را در یکی از مغازه های خود آغاز نمود و هر پنج شنبه کلاس هایی برای علاقمندان تشکیل داد. به عبارتی اولین کلاس های آموزش موغام آذربایجان ایران را پایه گذاری نمود.

استاد در در اواخر سال ۱۳۷۰ به تشویق دوست و رفیق یار غار ایشان آقای علی خالط آبادی مجوز تاسیس رسمی آموزشگاه موسیقی را از طرف وزارت ارشاد اسلامی دریافت نمود. آموزشگاه مذین به نام آذربایجان بود و تدریس در آن توسط اساتید مجرب زمان خود انجام می شدو بیشترین فعالیت آموزشگاه در زمینه آموزش موغام و آواز بود. استاد حسن دمیرچی در سال های فعالیت آموزشگاه، هنرآموزان زیادی را تربیت نمود و تمام دستگاه های موغامات، ریتمیک موغام و … را به آنان آموخت. تعدادی از شاگردان سابق استاد هم اکنون صاحب آموزشگاه موسیقی و رهرو پیر موغام آذربایجان هستند.

آموزشگاه موسیقی آذربایجان در طول فعالیت ۱۵ ساله خود به رهبری استاد حسن دمیرچی، کنسرت های فراوانی در تبریز، ارومیه، زنجان، تهران، ساوه و اکثر شهرهای ایران داشته است و کنسرت های برون مرزی موفقی در کشورهای آذربایجان، ترکیه، آلمان، سوئد، نروژ و فنلاند داشته است.

 

در سال های نخستین تاسیس آموزشگاه و قبل از آن تمامی درآمد حاصل از کنسرت های ارکستر آذربایجان وقف جذامیان باباباغی می شد. بعد از تعطیلی اجباری آموزشگاه در سال ۱۳۸۵، استاد حسن دمیرچی دست از تدریس و آموزش برنداشت و همچنان تا آخر عمر شریف خود در روزهای پنج شنبه هر هفته در منزل شخصی، موغام و آواز را به هنرآموزان تدریس می کرد.

استاد حسن دمیرچی در سال ۱۳۷۲ به همت دوستان و یاران خود علی الخصوص به کمک مرحوم پروفسور زهتابی، موسسه “آذربایجان مدنیت اوجاغی” را پایه گذاری کردند. این بخش در کارهای فرهنگی از جمله چاپ کتب ترکی علی الخصوص کتاب های تاریخ دکتر زهتابی و … و فعالیت های اجتماعی نظیر یاری رسانی به هموطنان زلزله زده اردبیل در سال ۱۳۷۶، همچنان به فعالیت خود ادامه می دهد. از اقدامات قابل تحسین استاد حسن دمیرچی که همیشه در خاطر ملت آذربایجان خواهد ماند، امداد و یاری رسانی ایشان به مردم آسیب دیده زلزله ورزقان در سال ۱۳۹۱ بود. استاد حسن دمیرچی با اینکه در آن زمان،  ۷۱ ساله بودند، ۱۸ ماه بدون وقفه، در سرما و گرما در منطقه زلزله زده حضور داشت و از امداد و کمک رسانی به مردم کوتاهی نکرد و ۲ واحد نانوایی در روستاهای مختلف سرند و گوران بی به کمک جوانان و عاشقان آذربایجان ساخت که اینک به عنوان یادگاری استاد در آن مناطق پابرجا است.

استاد حسن دمیرچی (هرگلی) در مسیر پر التهاب زندگی خود، تمام سختی ها و ناملایمات را به جان خرید و سرانجام، قلب رئوف و عاشق “انا الحق” جان آذربایجان در سوم تیر ۱۳۹۷ تسلیم حق گردید.

  • ابیاتی از استاد که در سال ۱۳۸۵ خطاب به همسر فداکار خود سروده است:

عومور یولداشیم

گول چیچک قار بوران یاشامیشیق بیز

بیرچاغدا وارلیدیق، بیرچاغدا پولسوز

ائل اوچون لایقلی هم اوغلان هم قیز

یئتیرمک هونردیر، هونر، سیرداشیم

داریخما قایغی کش عومور یولداشیم

  • آثار مکتوب استاد حسن دمیرچی:
  1. اودلار دیارینان آدلار
  2. آذربایجان موغاملاری
  3. آذربایجان سئچیلمیش ماهنیلاری (۵ جلد)
  4. هاریلی تبریز
  5. مجموعه اشعار “ایستک”
  6. سهندیه
  7. ستارخان حماسه سی حاقیندا
  • مجموعه آهنگ های ساخته شده توسط استاد حسن دمیرچی:
  1. سهندیه ( در سال ۱۳۷۸ در بین استان های ایران در ساخته های رادیویی مقام اول را کسب نمودند)
  2. اوغلوم و ۳ یاخشی لیق (در سال ۱۳۷۹…..
  3. هئی-هئی
  4. سنسیزله میشم
  5. اپرای مشروطه حماسه سی
  6. شانلی قالا
  7. سلام گتیرمیشم
  8. تبریز- اردبیل
  9. زینب پاشا
  10. خسته قوش
  11. اوچ قهرمان
  12. یاساق
  13. تبریز تسلیم اولابیلمز
  14. اورمو گولو

و … که در مجموع ۵۰ آهنگ مختلف ساختند.

  • برای شنیدن چند اثر موسیقیایی از استاد کلیک کنید:
  1. سهندیه
  2. اپرای ستارخان
  3. کنسرت شور

*این متن به اهتمام خانم دکتر سولماز هرگلی و به قلم آقای بابک هرگلی، فرزندان استاد حسن هرگلی و به طور اختصاصی برای وب سایت نسیم تبریز نوشته شده است.

  • چند شعر ترکی از استاد حسن آقا دمیرچی:

ايسته‌ك

هر ميلله‌تين اؤز توپراغي وار اؤز ديلي واردير
ديل يارديمي‌دير ائلله‌رين ائلده ديله ياردير
دونيادا آنا دوْغما ديلي بيلمه‌مه‌ك عاردير
چوْخداندي قاليب اوْد وُورولان كؤز ديليميزده
يازماق اوْخوماق اوْلماليدير اؤز ديليميزده
.
آذر بالاسي ايللر اوُزون تحقير اوْلوبدور
كيمسه دانيشيب ديل سؤزونو تكفير اوْلوبدور
چوْخلار بو ديلي کسمک اوچون ال‌بير اوْلوبدور سانكي چيخاريب مين‌بيرايكي گؤز ديلميزده
يازماق اوْخوماق اوْلماليدير اؤز ديليميزده
نیسگیل‌دی بیزیم ائولادیمیز قوْنچادا سوْلسون
قوْی سئوسین اوُشاق دوْغما دیلیله یاشا دوْلسون
ایللردی یاساقلاردا قالان دیل آزاد اوْلسون یازسین
بو ائلین اؤز بالاسی سؤز دیلیمیزده
يازماق اوْخوماق اوْلماليدير اؤز ديليميزده

عشق اوْلسون

از‌لد‌ن عاشقم‌ من بير گۆل اۆزلو ياره عشق اوْلسون
اوْنون د‌ردي ووروبدور كؤنلومه مين ياره عشق اوْلسون

سازيم عشقمدي خالقيم سئوگيليم روحوم آزربايجان
کسيلسم قوُربان آرزيمدير بو دۆز ايلقاره عشق اوْلسون

و‌طن سئومك گناهديرسا، مني كافر حساب ائتسين
چكيرسه اۆستومه هر كيم قمه قداره عشق اوْلسون

هميشه بؤيله سوسماز آذر ائولادي جوشار هرد‌ن
ائدنده ظلم ائوين ظالم‌لره زيل قاره عشق اوْلسون

دميرچي، عشقه دۆزگون قالمايان آلچاقدان آلچاقدير
بو عشقين يوْللاريندا قوْي قوُرولموش داره عشق اوْلسون