کبود

مسجد جهانشاه یا مسجد کبود تبریز که در زبان ترکی “گوی مسجید” نامیده می‏شود، از آثار “ابوالمظفر جهانشاه بن قرایوسف” پادشاه سلسله‏ تركمانان قراقویونلو می‏باشد كه در سال۸۷۰ هجری قمری به همت “جان بیگم خاتون”، زوجه‏ جهانشاه و با نظارت “عزالدین قاپوچی”، پایان یافته و از شاهکارهای معماری دوره‏ اسلامی است و به شیوه‏ معماری آذری ساخته شده است.

مسجد کبود تبریز به نام‏های مختلف از جمله “گوی‏ مسجد”، “مسجد شاه جهان” و “مسجد مظفریه” معروف و مشهور بوده است و تنوع و ظرافت کاشیکاری و انواع خطوط به کار رفته آن و همچنین زیبایی و هماهنگی رنگ‏ها سبب شده است که به “فیروزه‏ اسلام” شهرت یابد. “حافظ کربلایی حسین” در سنه‏ دوم قرن دهم از این مسجد دیدن کرده و درباره‏ آن می‏نویسد: “عمارتی است در کمال لطافت و نیکویی موسوم به مظفریه، از ماثر ابوالمظفر جهانشاه پادشاه بن قرایوسف بن توره مش خان بین بیرام، خواجه‏ ترکمان و این طبقه را قراقویونلو و بارانی نیز گویند.”

 

زلزله‏ معروف تبریز در سال ۱۱۹۳ هجری قمری سبب فرو ریختن گنبدها و خرابی آن شد و از این مجموعه‏ زیبا جز سردری شکسته و چند پایه باقی نماند. تعمیرات و دوباره ‏سازی مسجد به منظور حفاظت بخش‏های باقیمانده از سال ۱۳۱۸ هجری شمسی شروع شد و بازسازی گنبدهای رفیع آن از سال ۱۳۵۴ هجری شمسی توسط دفتر حفاظت آثار باستانی و به اهتمام زنده یاد “استاد رضا معماران” به اتمام رسید.

چنین تصور می شود که ساختمان مسجد کبود به مثابه‏ یادمان از پیروزی‏های جهانشاه برپا گردیده است به طوری که در این خصوص می‏توان به “سوره‏ فتح” که به صورت کامل و به شکل برجسته، زینت بخش دور تا دور بالای شبستان بزرگ می‏‏باشد اشاره نمود. نام جهانشاه در کتیبه‏ بالای درب ورودی نقش بسته که قبلا روکش طلایی داشته است. در مسجد كبود تبريز اوج توانايي هنرمند كاشي‏كار و كاشي‏تراش ايراني را در بكارگيري كاشي معرق را مي‌توان ديد. درون و بيرون اين مسجد با كاشي معرق آراسته شده است.

“کاتب چلبی” در “تاریخ جهان ‏نما” می‏نویسد: ” داخل و خارج و سردر و مناره‏ی آن با کاشی تزئین یافته، که قبه و یک مناره دارد، مشبک روزنه ‏هایش از سنگ بلغمی به طرزی ماهرانه و جالب کنده شده است”. خطوط متنوع کوفق، ثلث، نسخ، نستعلیق و طرح های دل‏ انگیز اسلیمی و ترکیب رنگ‏ها که در زیبایی به سر حد اعجاز می‏رسد، اثر خطاط و هنرمند مشهور قرن نهم هجری قمری، “نعمت‏ الله بن محمد البواب” است.

 

در داخل مسجد در سمت جنوب بنا، قسمت شبستان کوچک سردابی وجود دارد که در حکم مکانی خصوصی و مقبره‏ سلطنتی در نظر گرفته شده بوده است و با قطعات سنگ مرمر ازاره ‏بندی شده که آیات قرآنی به خط زیبای ثلث و به صورت برجسته زینت‏بخش قسمت فوقانی سنگ‏ها در آن وجود دارند. در این بخش جای دو قبر است که احتمال می‌دهند از آن جهانشاه و همسرش باشد زیرا در روایات تاریخی آمده است که جنازه‏ جهانشاه پس از کشته شدن به این مسجد منتقل و دفن شده است، گرچه این گورها در حال حاضر خالی هستند.برای دیدن تصاویر پانورامای مسجد کبود کلیک کنید.