بازار تبریز

بازار تبریز همواره یکی از نشانه‏ های وسعت، اهمیت و بزرگی شهر تبریز بوده است. موقعیت جغرافیایی این شهر چنان است که در تمام طول تاریخ آن را به محل تلاقی تمدن‏های باستانی تا دوران معاصر بدل ساخته است. گردشگران و جهانگردانی همچون ابن‌بطوطه، مارکوپولو، جاکسن، اولیای چلبی، یاقوت حموی، گاسپار دروویل، الکسیس سوکتیکف، ژان شاردن، رابرت گرنت واتسن، حمدالله مستوفی و مقدسی از رونق و شکوه بازار تبریز تمجید کرده‌اند. مقدسی در قرن چهارم از شهر و بازار تبریز دیدن کرده و به آبادب و وفور کالا و رواج معاملات در آن اشاره کرده است.

بازار تبریز یکی از مهمترین بازارهای سرپوشیده‎‏ جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایران به شمار می‏رود. این بازار مساحتی حدود یک کیلومتر مربع بزرگترین بازار سرپوشیده‏ جهان است. بازار تبریز در سال ۱۳۵۴ هجری شمسی در فهرست آثار ملی ایران و در مرداد ماه سال ۱۳۸۹ هجری شمسی به عنوان نخستین بازار جهان، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردید. این بازار به عنوان بزرگترین بازار قدیمی کشور همواره نقش مهمی در تحولات اجتماعی بر عهده داشت و بازاریان همواره بسیاری از مسائل اجتماعی را در همه شئون رعایت می‏نمودند.

از تاریخ بنای اولیه‏ آن اطلاع درستی در دست نیست لیکن اکثر مورخین و جغرافی ‏نویسان و جهانگردان اسلامی و خارجی که از قرن چهارم هجری قمری تا دوران قاجار از آن دیدن کرده‏ اند، اسناد مهم و مدارک ارزنده‏ ای درباره‏ی بازار و وضع بازرگانی تبریز ارائه داده‏ اند. بسیار از جهانگردان نظیر ابن بطوطه، مارکوپلو، جاکسن، اولیاء چلبی، یاقوت حموی، گاسپار دروویل، الکسیس سوکتیکف، ژان شاردن، اوژن فلاندن، جان کارت رایت، جملی کارری، کلاویخو، رابرت گرنت واتسن، حمدالله مستوفی و مقدسی، از رونق و شکوه بازار تبریز تمجید کرده‏ اند.

تبریز بر سر راه جاده‏ ابریشم قرار داشته و ابریشم از جمله صادرات بازاریان تبریز در گذشته بوده است. از نیمه‏ دوم سده‏ سیزدهم، تاجران انگلیسی تبار از طریق جاده‏ ابریشم و پس ا عبور از شهرهای استانبول و طرابزون، کالاهای تجاری خود را به بازار تبریز منتقل می‏کردند. این بازار در زمان عباس میرزا به مرکز تجارت جهانی اروپا با مناطق شمالی ایران به شمار می‏رفت، به گونه‏ ای که در سال ۱۲۵۶ هجری شمسی، این شهر ۲۵ تا ۳۳ درصد از کل مراودات تجاری کشور را عهده‏ دار بود. همچنین تا سال ۱۲۸۵ هجری خورشیدی، تبریز مرکز اصلی تجارت ایران با آسیای میانه شناخته می‏شد.

بازار مسقف و تاریخی تبریز با قدمتی هزارساله در مرکز شهر تبریز قرار گرفته و بافت اصلی آن از دو راسته سرپوشیده شمالی-جنوبی و شرقی- غربی تشکیل‌ شده و مهم‌ترین ورودی آن در انتهای شمالی خیابان فردوسی است. این بازار در محدوده خیابان‌ های فردوسی، تربیت، راسته کوچه، دارایی و چای‌کنار و خیابان جمهوری قرار گرفته است. این بازار همچون بیشتر بازارهای بزرگ ایران دارای ساختار خطی و ارگانیک بوده و دارای چند راسته‏ اصلی و تعداد بیشتری راسته‏ های فرعی است. بازار اصلی تبریز از نظر فضای کالبدی دارای چهار نوع بنای مشخص و قابل تمیز از یکدیگر می‏باشد که عبارتند از: الف) شبکه‏ های مسقف بازار که معابر اصلی را تشکیل می‏دهد و به صورت کوچه و خیابان‏های مسقف رفت و آمد و خرید مردم است؛ ب)حیاط‏های بزرگ و کوچکی با محوطه ‏های باز که همان سراها و کاروانسراها را تشکیل می‏دهند؛ ج) سالن‏های بزرگ و مرتفع و مسقف؛ د) تیمچه‏ ها. ساختار حال حاضر بازار تبریز دارای معماری قاجار است. در حال حاضر این بازار، ۳۶ راسته بازار، ۳ سرا، ۱۹ کاروانسرا، ۱۸ تیمچه، ۱۸ دالان، ۲ چهارسوق، ۳ مقبره، ۶ حمام، ۲ پل، ۵ مدرسه، ۲ کتابخانه، ۱۴ مسجد، ۱ زورخانه، حدود ۸۰۰۰ مغازه و حجره و ۸ بازارچه را در خود جای داده است.

 

برای کسب اطلاعات جامع تر در مورد بازار تاریخی تبریز به مطلب زیر مراجعه نمایید.