بقعه عون بن علی

این بقعه بر فراز بلندترین قله‏ کوه سرخاب یا همان عینالی (آینالی) در ناحیه‏ شمالی تبریز واقع شده است و سه طاق، یک مقبره‏ مسجدگونه، یک ایوان، دو میل (مناره‏ توپر) و پنج ستون سنگی بزرگ دارد. بنای مقبره از سنگ ‏های سرخ کوه سرخاب و ستون‏ های ایوان از سنگ سخت کبود است. سبک بنا شیوه‏ ایلخانی است و در قرن نهم و دهم هنگام حیات “درویش حسینی کربلایی” آباد بوده و در زمان قشون عثمانی به ویرانی گرائیده و در زمان “شاه عباس” صفوی تجدید بنا یافته است. بار دیگر در زلزله‏ سال ۱۱۹۳ هجری قمری ویران شد و اواخر قرن سیزدهم هجری قمری، امین لشکر “قهرمان میرزا” نسبت به مرمت آن اقدام کرد.

بنا به گفته‏ هرودوت، مغان، معبد آذری یا آتشکده ‏ای داشتند که آن را در محل مرتفع هر شهر و بلد می‏ساختند و شعله‏ آن را دائماً در شب و روز فروزان نگاه می‏داشتند. آتشکده در تبریز دو دو جا ممکن بود ساخته شده باشد. اول، در کوه‏های سرخاب که آتشکده بعداً تبدیل به کلیسا و بعد تبدیل به مسجد شده است؛ دوم در یانیق داغی.این بنا تا اواخر پهلوی، محلی برای دیدبانی نظامی که مشرف بر کل شهر بوده، کاربری نظامی نیز داشته است به طوری که دیدبانان این مکان، با انعکاس نور آفتاب یا آتش توسط آئینه به دیدبانان بالای ارک و یا ربع رشیدی، منظور و پیغام خود را می‏رساندند.

در این بنا به روایتی مقبره دو تن از اولاد حضرت علی به نام‏های “عون بن علی” و “زین بن علی” قرار دارد اما شهید ثقه ‏الاسلام می‏نویسد: ” نسبت عون و زید مدفون در قله کوه سرخاب، به حضرت ولایت مآب امری است از حلیه صدق عاری و شاهدی بر این مدعا نیست”. از آنجا که این بنا یک مکان مذهبی نیز به شمار می‏رود، مورد تعمیر و مرمت قرار گرفته است.