هنرهای چوبی

هر چند تاریخ مصرف چوب در ایران چندان معلوم نیست ولی از خلال نوشته‌های محققان، مورخان و باستان شناسان می‌توان استنباط کرد که در ایران عصر حجر، استفاده از چوب مرسوم بوده، و ایرانیان در حدود ۴۲۰۰ سال قبل از میلاد، از چوب برای خانه‌سازی استفاده می‌کرده‌اند. بعد از ظهور اسلام، استفاده از چوب در زمینه‌های مختلف از جمله در معماری ادامه یافت و هنرمندان ایرانی در دوره‌ی صدر اسلام آثار جالبی از خود برجای گذاشتند. در دوره‌ی سلجوقی نیز نه تنها استفاده از چوب مرسوم و متداول بوده بلکه به تزئین آن نیز توجه خاصی می‌شده است. کنده‌کاری و منبت‌کاری چوب در دوره‌های ایلخانی و تیموری هم ادامه پیدا می‌کند و در برخی از آثار دوره‌های مذکور شاهد ترکیب نقوش ایرانی با طرح‌های چینی هستیم.

دانسته‌ها در خصوص صنایع و هنرهای مرتبط با چوب در دوره‌ی صفوی بیشتر به مشاهده و بررسی درهای مساجد ایران و آن‌چه از موزه‌هایی چون موزه‌ی گلستان تهران و موزه‌ی برلین آلمان وجود دارد، مربوط می‌شود. در دوران افشار، زند و قاجار، صنعت چوب ایران رو به زوال نهاد و آنچه طی قرون هفدهم و هجدهم میلادی ساخته شده به جای کنده‌کاری و منبت‌کاری، اغلب دارای تزیینات نقاشی شد. بدون تردید تاسیس مدرسه‌ی صنایع قدیمیه به سال ۱۳۰۹ ه.ش توسط استاد حسین طاهرزاده گام مهمی در احیاء صنایع‌دستی و هنرهای سنتی ایران از جمله هنرهای مرتبط با چوب بوده است. در حال حاضر کارگاه‌های هنرهای مرتبط با چوب از جمله در زمینه ی خاتم‌سازی، منبت‌کاری، معرق‌کاری، سازسازی سنتی، نازک‌کاری چوب و … در سطح کشور به کار و فعالیت مشغولند.

در شهر تبریز آنچه که بتوان به عنوان صنایع‏دستی چوبی بومی تبریز به شمار آورد بیشتر در خانه‌های قدیمی در جایگاه در و پنجره‌های متعلق به آن معماری قابل ردیابی است. اما با توجه به گسترش استفاده از صنایع دستی چوبیِ تزئینی و کاربردی، تقریباً تمام شاخه‌های مرتبط با این رشته از جمله منبت، معرق، خاتم و … در شهر تبریز عرضه می‌گردد. امروزه صنایع چوبی تبدیل به یکی از رشته‌های پرمخاطب شده که در دانشگاه‌های تبریز (دانشگاه هنر اسلامی و دانشگاه علمی کاربردی دو کمال) نیز بصورت تخصصی به آن پرداخته می شود .